آیا غیر سادات هم میتوانند حضرت زهرا (سلام الله علیها) را مادر خطاب کنند؟

حجت الاسلام ابراهیم بهاری :

در قرآن کریم علاوه بر «والده» برای مادر تعبیر «امّ» هم به کار رفته است، والده به معنای مادری است که انسان را به دنیا می آورد اما امّ به کسی گفته می شود که انسان را پرورش داده و تربیت می کند برای همین است که پیامبر اکرم(صلی الله علیه و آله) حضرت زهرا(سلام الله علیها) را «امّ ابیها» می خوانند.

به عبارت دیگر، نوع رفتار حضرت زهرای مرضیه(سلام الله علیها) به صورتی بود که بعد از وفات مادرشان حضرت خدیجه کبری(سلام الله علیها) نسبت به پیامبر(صلی الله علیه و آله) توجهی ویژه داشتند و به اعتراف مجموعه عقلای دین چه از میان اهل سنت و چه در میان تشیع، همه امور مربوط به رسول خدا(صلی الله علیه و آله) را انجام و حتی ایشان را در مواجهه با بدرفتاری و آزار و اذیت مکیان دلداری می دادند طوری که انگار مادری، فرزندش را آرام می کند، برای همین بود که حضرت رسول(صلی الله علیه و آله) فرمودند: تو مانند مادر با من برخورد می کنی.

تعبیر «امّ الائمه» نیز برای حضرت فاطمه(سلام الله علیها) به کار می رود، مهم آنکه گفته نشده مادر همه ائمه(علیهم السلام) جز امیرالمومنین(علیه السلام) یعنی ایشان حتی از نظر معنوی برای حضرت امیر(علیه السلام) هم نقش «امّ» را داشته اند و در مواجهه با سختی های زندگی به ویژه دوران نبرد با مولای متقیان(علیه السلام) به نرمی و محبت برخورد می کردند.

لقب «امّ النجباء» برای حضرت زهرا(سلام الله علیها) است، نجبا یعنی کسانی که از طریق نسبی به حضرت زهرا(سلام الله علیها) متصل می شوند یا همان سادات فاطمی؛ ابن عباس و انس بن مالک از (اعازم اهل سنت) نقل کرده اند که از امام صادق(علیه السلام) پرسیده شد: آیا می شود مادر شما را امّ المومنین خواند؟، حضرت(ع) فرمودند: ایشان نه تنها امّ المومنین است بلکه همه دوستداران و محبان می توانند ایشان را مادر خطاب کنند.

شاید این تعبیر اشاره به فرازی از وصیت حضرت زهرا(سلام الله علیها) دارد که در لحظات آخر عمر خطاب به امیرمومنان(علیه السلام) بیان کرد: علی! من را بعد از این نخواهی دید، اما مرا فراموشم نکن و مرا زیارت کن و سلام من را به اولادم و نیز همه علاقمندان و دوستانم تا روز قیامت برسان. ابلاغ این سلام، جنبه معنوی و تربیتی دارد برای همه آزادی خواهان و نشانگر محبت درونی حضرت زهرا(سلام الله علیها) است. لذا در حدیث است روز قیامت وقتی حضرت ابراهیم(علیه السلام) به خداوند عرضه می دارد: آیا اجازه می دهی جمال دخترم فاطمه(سلام الله علیها) را ببینم؟ ندا می رسد: هر که در دنیا فاطمه(سلام الله علیها) را دوست و به فرزندان او محبت داشته است، می تواند جمال فاطمه(سلام الله علیها) را ببیند.

امام باقر(علیه السلام) می فرمایند: مادر ما فاطمه تمامی دوستداران و شیعیان و محبان خود را از صفحه محشر انتخاب و جمع می کند و به سوی بهشت رهنمون می شود. این فرازها در روایات ثابت می کند باید برای این مادر عزاداری کرد چراکه در روایات آمده وقتی کسی صدا می زند: «حسین!» نخستین کسی که پاسخ می دهد حضرت زهرا(سلام الله علیها) است و می گوید اگر فرزندت را صدا می زنی خدا حفظش کند اما اگر فرزندم حسین(علیه السلام) را خطاب می کنی او در کربلا به شهادت رسید و سپس برای پدر و مادری که نام فرزندشان را حسین نامیده اند دعا می کند.